იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 48-ე სესია ამ დროისთვის ჯერ კიდევ მიმდინარეობს. შეხვედრა 19 ივლისს, სამხრეთ კორეის ქალაქ ბუსანში დაიწყო და 29 ივლისს დასრულდება. კომიტეტი სესიაზე, ახალი ძეგლების მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანასთან ერთად, უკვე აღიარებული ობიექტების დაცვისა და მათი მდგომარეობის საკითხებსაც განიხილავს. საბოლოო გადაწყვეტილებები სესიის დასრულებამდე, 29 ივლისს, იქნება ცნობილი.

ნორმანდიის სანაპიროები, საბერძნეთის ოლიმპოს მთა, იაპონიის უძველესი დედაქალაქები და სამხრეთ სუდანის ველური ბუნების უზარმაზარი ლანდშაფტი - იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიას ახალი, ერთმანეთისგან რადიკალურად განსხვავებული ადგილები შეემატა. მათი საერთო მნიშვნელობა კი ერთია: ეს ის სივრცეებია, რომელთა დაცვაც უკვე ერთი ქვეყნის საქმე აღარ არის. ისტორია ზოგჯერ ქვიშაშია ჩაწერილი, ზოგჯერ მთის კლდეებში, მიწის ქვეშ დამალულ ნანგრევებში ან სეზონურად დატბორილ სავანებში.

ზოგიერთი ადგილი ადამიანებს ახსენებს ომებს, რომლებმაც მსოფლიო შეცვალა, ზოგიერთი ცივილიზაციების ჩამოყალიბებას, ზოგი კი გვაჩვენებს ბუნების მასშტაბს, რომლის შენარჩუნებაც სულ უფრო რთულდება.

ოლიმპო - ღმერთების მითოლოგიური სახლი და ცოცხალი ბუნების სამყარო

საბერძნეთის ოლიმპოს მთა გაცილებით ღრმა, მითოლოგიურ წარსულთან გვაკავშირებს. ძველი ბერძნებისთვის ოლიმპო ღმერთების სამყოფელი იყო. მითოლოგიის მიხედვით, სწორედ აქ მდებარეობდა ზევსის ტახტი და აქ ცხოვრობდნენ ოლიმპიური პანთეონის მთავარი ღვთაებები.

ახლა მთა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შერეული კულტურული და ბუნებრივი მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსით შევიდა. ეს ნიშნავს, რომ მისი მნიშვნელობა ერთდროულად დაკავშირებულია როგორც კაცობრიობის კულტურულ ისტორიასთან, ისე ბუნებრივ ღირებულებებთან. ოლიმპოს უმაღლესი მწვერვალი 2 918 მეტრს აღწევს. ზღვის დონიდან აღმართული ეს მასიური მთა საუკუნეების განმავლობაში არა მხოლოდ რელიგიური წარმოდგენების, არამედ პოეზიის, ლიტერატურისა და ხელოვნების წყაროც იყო. მაგრამ ოლიმპოს მნიშვნელობა მითოლოგიით არ მთავრდება. მთის ეკოსისტემები განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებით გამოირჩევა. სწორედ ბუნებისა და კულტურის ეს ერთობლიობა გახდა იმის საფუძველი, რომ ოლიმპოს ფართო ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის კონტექსტში განეხილათ.

საბერძნეთისთვის ეს გადაწყვეტილება ხანგრძლივი მცდელობის შედეგია. ქვეყნის კამპანია ოლიმპოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსის მისაღებად დაახლოებით 12 წელი გაგრძელდა. მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსმა შესაძლოა ოლიმპოს მიმართ ტურისტული ინტერესი კიდევ უფრო გაზარდოს. მეტი ვიზიტორი ნიშნავს ეკონომიკურ შესაძლებლობებს ადგილობრივი მოსახლეობისთვის, მაგრამ ამავე დროს ზრდის ბუნებაზე ზეწოლის რისკსაც.

ნორმანდია - სანაპიროები, რომელმაც ისტორია შეცვალა

ნორმანდიის ლანდშაფტი მხოლოდ ისტორიული მეხსიერების სიმბოლო არ არის. ამ ადგილებში დღემდეა შემორჩენილი ომის მატერიალური კვალი - გერმანული თავდაცვითი ნაგებობები, დაბომბვის შედეგად შეცვლილი ლანდშაფტი, მოკავშირეთა მიერ შექმნილი ნავსადგურის ინფრასტრუქტურა და ზღვის ფსკერზე დარჩენილი ჩაძირული გემები. ეს ყველაფერი ერთად ქმნის ერთგვარ ღია ცის ქვეშ არსებულ მუზეუმს, სადაც ისტორია მხოლოდ მუზეუმის კედლებში არ არის გამოკეტილი. ის თავად გარემოშია - კლდეებში, სანაპიროებზე, ბუნკერებსა და ზღვის ხაზში.

იუნესკოს გადაწყვეტილებას განსაკუთრებით სიმბოლური მნიშვნელობა აქვს ევროპის ამჟამინდელი რეალობის ფონზე. საფრანგეთის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ნორმანდიის დესანტი ომის დასრულებისა და ევროპაში მშვიდობასა და უსაფრთხოებაზე დაფუძნებული ახალი წესრიგის ჩამოყალიბების ერთ-ერთ გარდამტეხ მოვლენად რჩება.

კლიმატის ცვლილება, ზღვის დონის მატება, ტურიზმის ზრდა და სანაპირო ზოლის განვითარების პროექტები იმ საფრთხეებს შორისაა, რომლებმაც შესაძლოა ისტორიული ლანდშაფტის შენარჩუნება გაართულოს. სწორედ ამიტომ, იუნესკოს ექსპერტებმა დაცვისა და მონიტორინგის გაძლიერების აუცილებლობაზე გაამახვილეს ყურადღება.

იაპონია - ისტორია, რომელიც მიწის ქვეშ იმალება

მსოფლიო მემკვიდრეობის ახალი ძეგლი იაპონიაში, ასუკასა და ფუჯივარას უძველესი დედაქალაქები, სრულიად განსხვავებულ ისტორიას გვიყვება. ეს ტერიტორია 6-8 საუკუნეებში იაპონიის პოლიტიკური და სახელმწიფოებრივი განვითარების მნიშვნელოვან ეტაპებს უკავშირდება. იუნესკოს მიერ აღიარებული კომპლექსი 19 არქეოლოგიურ კომპონენტს აერთიანებს. მათ შორისაა სამეფო სასახლეებისა და სახელმწიფო დაწესებულებების ნაშთები, ბუდისტური ტაძრები და სამარხები. ეს ძეგლები ასახავს იმ პერიოდს, როდესაც იაპონიაში ცენტრალიზებული სახელმწიფო სისტემის ჩამოყალიბება დაიწყო და ქვეყნის პოლიტიკური სტრუქტურები მნიშვნელოვანწილად ჩინური მოდელების გავლენით ვითარდებოდა.

ასუკას ისტორია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იაპონიაში ბუდიზმის გავრცელებისა და ადრეული სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტების ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. სწორედ აქ მდებარეობდა ასუკას დედაქალაქი, ხოლო მოგვიანებით ფუჯივარას დედაქალაქმა ქვეყნის პოლიტიკური ცენტრის განვითარების ახალი ეტაპი განსაზღვრა. ამ ადგილების ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო თავისებურება ისაა, რომ მათი ისტორიის დიდი ნაწილი ზედაპირზე მარტივად არ ჩანს. ზოგიერთ ადგილას თანამედროვე ვიზიტორი შესაძლოა ჩვეულებრივ სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტს ხედავდეს. მაგრამ მიწის ქვეშ, დაახლოებით ერთი მეტრის სიღრმეზე, შეიძლება არქეოლოგიური ნაშთები იწყებოდეს.

სამხრეთ სუდანი - მიგრაცია, რომელიც ბუნების მასშტაბს გვაჩვენებს

ეს ქვეყნის პირველი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია. ტერიტორია მოიცავს უზარმაზარ ჭაობებს, დატბორილ ვაკეებსა და სავანებს, რომელთა ბუნებრივი რიტმი სეზონურ წვიმებსა და წყლის მოძრაობაზეა დამოკიდებული. ამ ეკოსისტემაში ყოველწლიურად მილიონობით ცხოველი გადაადგილდება საკვებისა და წყლის ძიებაში. იუნესკოს მონაცემებით, ლანდშაფტში დაახლოებით 6 მილიონი თეთრყურა კობი, ტიანგი და მონგალას გაზელი მოძრაობს. ეს ერთ-ერთი უდიდესი ხმელეთის ძუძუმწოვართა მიგრაციაა მსოფლიოში. აქ ბინადრობენ სპილოები, ლომები და სხვა ველური ცხოველები.

ამავე დროს, ტერიტორია მნიშვნელოვანია ადგილობრივი თემებისთვის, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში მის ბუნებრივ რესურსებთან-მესაქონლეობასთან, მიწათმოქმედებასა და თევზაობასთან იყვნენ დაკავშირებული. მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამხრეთ სუდანისთვის, ქვეყნისთვის, რომელმაც დამოუკიდებლობა 2011 წელს მოიპოვა და დღემდე მძიმე გამოწვევების წინაშე დგას.

იუნესკოს სიაში მოხვედრით ეს ადგილები მხოლოდ მსოფლიო ყურადღების ცენტრში არ ექცევა, მათ დაცვაზე პასუხისმგებლობა მომავალ თაობებზეც გადადის, რათა მათი ისტორია და უნიკალური ღირებულება დროთა განმავლობაში არ დაიკარგოს.